Sławomir ZBIOK Czajkowski: Streetarter zostawia ślad

Sławomir ZBIOK Czajkowski - laureat nagrody WARTO w kategorii sztuk wizualnych - zaczynał od graffiti, by stać się artystą galeryjnym. Ulicznik stał się salonowcem, nie gubiąc siły swej sztuki, jej oryginalności, zaangażowania i idealizmu. Ale sztuki ulicy nie porzucił.

Agata Saraczyńska: Czy twoje spóźnienie na galę WARTO było elementem strategii mającej na celu zachowanie anonimowości?

Sławomir Zbiok Czajkowski: Nie, to przypadek. Nie spodziewałem się nagrody, raz już byłem do niej nominowany. Tym większe zaskoczenie, że teraz przypadła mnie.

Czemu Sławek Czajkowski znany jest jako ZBIOK, skąd ten nick?

- Pochodzi jeszcze z czasów uprawiania przeze mnie graffiti, nie do końca legalnego procederu malowania po murach. Każdy z nas szukał takiej kombinacji liter, którą szybko i atrakcyjnie można było napisać sprejem, i galopem zwiać. Te tagi to nasze znaki rozpoznawcze wiele mówiące o naturze autora. Potem, w czasach studiów w Instytucie Sztuki i Kultury Plastycznej [teraz to katedra na Uniwersytecie Zielonogórskim - przyp. red.], nadal używałem tej ksywki, choć już nie potrzebowałem się ukrywać.

Jesteś dyplomowanym artystą, ale zaczynałeś od ulicznej partyzantki. Należałeś do konkretnej subkultury? Byłeś skatem, hiphopowcem?

- W połowie lat 90. najpierw punkrockowcem, później deskorolkowcem słuchającym hip-hopu. To muzyka żywa, prawdziwa, dająca pole wolności muzykom, poetom, breakdancerom i ludziom takim jak ja. Do dziś jeżdżę na longboardzie, takiej pierwotnej odmianie deski przypominającej tę do surfowania.

A przyłapano cię na sprayowaniu?

- Trzy razy miałem sprawy w sądzie, ale za każdym razem załatwiałem je jakoś polubownie. Wiesz, w Zielonej Górze były cztery ekipy, nieduże miasto, mało się działo. Wiadomo, że rywalizowaliśmy, każdy miał swój sznyt i chciał być lepszy, bardziej widoczny. Jak zacząłem studiować, to wygrzeczniałem, więcej malowałem w pracowni.

Jednak nadal korzystasz ze sprayu, tradycyjnego narzędzia streetartu?

- Nie robię z niego boga, to jedna z technik, i tyle. To tak jakbym miał odkręcać śrubę tylko kluczem płaskim i nie sięgać po nasadowy. Mnie interesuje efekt, a nie metoda. Jestem malarzem i korzystam z różnych środków wyrazu.

Łatwo ci było przejść z ulicy do salonu wystawienniczego, bo przecież dziś jesteś już artystą galeryjnym?

- W szkole znudziły mi się zabawy z literami, zacząłem uprawiać malarstwo figuratywne. Te obrazy pokazałem na dyplomie, ale zrobiłem też mural.

Ale nie stałeś się akademikiem!

- Daleko mi do tego, robiąc legalną ścianę, nie zapomniałem o przeszłości, choć malowałem już inaczej. Potem było mi bliżej do komiksu, teraz fascynuje mnie sztuka początku 20. wieku, to co powstało w pierwszym nurcie awangardy, czyli przede wszystkim kubizm.

Awangarda to także Orozco czy Ribera - interesuje cię sztuka zaangażowana społecznie?

- Nie kręci mnie propaganda, ale malarstwo.

To znaczy nie jest ci po drodze ani z legendarnym Banksy'm, który uprawia artystyczną publicystykę, ani nie chcesz korzystać z wrocławskich doświadczeń z lat 80., kiedy szablony na murach były formą walki o inną rzeczywistość?

- Choć projektuję dla Pictures of Wall Banksy'ego, to bliższe jest mi działanie kolorem, metaforą, a nie jednoznaczny atak treścią. Opowiadam nim o sobie, o swoich przeżyciach i tym, co widzę. Ubieram to w symbole, chowam za formą, którą każdy może odczytać na swój sposób. Tak chcę zmieniać rzeczywistość, a nie dawać pięścią w nos.

Twoją Zieloną Górę dzieli niewiele kilometrów od Berlina, miasta streetartu, czy tam znalazłeś inspiracje?

- Jestem z nim związany, bo podobny jest do mojego rodzinnego miejsca tak jak Wrocław, który wybrałem do życia z powodu jego otwartości. Jednak ani Berlin, ani Wrocław, ani nawet Londyn i Nowy Jork nie zainspirowały mnie na tyle, bym przyjął tamtejsze modele sztuki. Na studiach w pracowni Ryszarda Woźniaka, członka słynnej Gruppy z czasów nowej ekspresji, nauczyłem się szukać swojej drogi. Inspiracji dostarczał mi Wojtek Kozłowski, szef zielonogórskiego BWA, który z prowincjonalnej galerii, dzięki swemu czujowi, zrobił jedno z najważniejszych polskich miejsc wystawienniczych. Dzięki nim nauczyłem się rozglądać, ale wybierać własną drogę. Bo w takim mieście jak Zielona Góra, magicznym, choć niewielkim i sennym, albo nie robisz nic, albo bierzesz sprawy w swoje ręce. Tak zrobił Hubert z Zielonej Góry, jak wielu innych emigrując, z tym że nie wybrał Warszawy czy Londynu, ale założył we Wrocławiu, wraz z kolektywem, CRK. Charakterystyczne dla Centrum Reanimacji Kultury DIY (do it yourself) jest mi bardzo bliskie.