Nowe Horyzonty: Przerwany dialog Andrzeja Munka

Rzeczowa narracja i silne przywiązanie do konkretu - Andrzej Munk jako pierwszy sprzeciwił się lirycznej i przegadanej konwencji polskiego kina lat 50. I choć nakręcił tylko cztery pełnometrażowe filmy fabularne, uważany jest za prekursora i jednego z najwybitniejszych twórców Polskiej Szkoły Filmowej. Poświęcona mu retrospektywa trwać będzie od jutra do poniedziałku.

Urodzony w 1921 roku reżyser ze względu na żydowskie pochodzenie całą wojnę musiał się ukrywać. Brał jednak udział w Powstaniu Warszawskim, co silnie wpłynęło na jego twórczość. W filmach rewidował narodowe mity i walczył z romantycznym wyobrażeniem o Polakach bohaterach. Doskonałym przykładem takiego podejścia do polskiej martyrologii jest "Eroica", historia Dzidziusia Górkiewicza, stołecznego cwaniaka, który całą wojnę uchował się w cywilu. O filmie, traktowanym jako odpowiedź reżysera na "Kanał" Wajdy, Jerzy Płażewski pisał: "To prowokacyjny racjonalizm, o wiele dalszy od mentalności przeciętnego Polaka. I potrzebniejszy".

Buntownicza i ironiczna postawa reżysera jeszcze silniej zaznaczona jest w "Zezowatym szczęściu". Główny bohater komedii - Jan Piszczyk - rezygnuje z własnej indywidualności, by znaleźć akceptację w społeczeństwie. Coraz bardziej konformistyczne próby uprzedzenia politycznych i społecznych zmian nie przynoszą mu jednak szczęścia i ostatecznie trafia do więzienia. Paradoksalnie dopiero tam znajduje spokój ducha. W obu filmach widać, że siła obrazów Munka bierze się z groteski i ironii. Reżyser sam przyznał w rozmowie ze Stanisławem Janickim: "Zawsze imponowały mi te dzieła sztuki, które wywoływały zdrowy śmiech. Zauważyłem, że o wiele trudniej wywołać śmiech niż na przykład strach".

Ostatnim, niedokończonym przez reżysera filmem jest "Pasażerka", poruszająca opowieść o niezabliźnionych ranach, jakie pozostawiły u ludzi okupacja i holocaust. Ale największą atrakcją dla widzów może być przegląd mniej znanych filmów krótkometrażowych Munka.