Niechciana sława Czerwonego Barona

Willa przy ul. Sikorskiego: łuszcząca się farba, stare okna, kołatki w kształcie lwich głów. Żadnej tabliczki, najmniejszego śladu, że mieszkał tu Manfred von Richthofen, as niemieckiego lotnictwa, najsłynniejszy pilot I wojny światowej, zwany "Czerwonym Baronem".

Ale fani z całego świata i tak wiedzą. Jerzy Pawelski, emeryt, cierpliwie oprowadza ich po okazałym domu, który władza ludowa podzieliła na klitki wyłożone linoleum. A oni pytają: "Czy ta lampa to po baronie?", "Gdzie są jego medale?", "Czy z tego balkonu żegnała go matka?".

Suzanne Hayes, która pisała książkę o Richthofenie, uparła się, że między pietruszką są pamiątki po lotniku. Pan Jerzy przekopał ogródek. Daremnie. Poprosiła więc o pamiątkę z domu. Ze stuletnich drzwi wydłubał kolorowe szkiełko.

Amerykanka przesłała mu książkę, z podziękowaniami. Napisała, że przeleciała zabytkowym samolotem nad miejscem, w którym zginął "Czerwony Baron", i zrzuciła tam kwiaty.



***

Bywa tak, że nadchodzi ten jedyny moment w życiu, gdy każdy nerw jest w szczególny sposób poruszony, i właśnie pierwszy samodzielny lot był czymś takim. Pewnego pięknego popołudnia mój nauczyciel, Zeumer, powiedział: „Teraz startuj i leć sam". Muszę przyznać, że chciałem powiedzieć: „Boję się", ale to są słowa, których w ogóle nie powinien używać obrońca ojczyzny.

***

Pan Jerzy jeszcze jest podekscytowany niedzielną wizytą Australijczyka: - Ledwie przyjechał, a już powiedział, że chce kupić mieszkanie.

Oprowadzał też potomków Richthofena. Pokazał im dom, stajnie zamienione na garaże, a nawet resztki po fontannie w ogrodzie.

Niemieckie wycieczki fotografują się na tle obłażącej farby oraz okien i rolet, które zapewne pamiętają czasy pierwszej wojny. Tej farby mieszkańcom zrobiło się wstyd. - Tutaj mieszkają sami emeryci, ale zrzuciliśmy się po stówie i trochę odmalowaliśmy - z dumą pokazuje musztardową lamperię biegnącą przez korytarz. - Miasto pomóc nie chce, "szwabski dom", mówiono kiedyś. A przecież ten Richthofen to bohater był. I wcale dla Polaków nieszkodliwy.

Przyjechał też gimnazjalista, który pisał wypracowanie o Richthofenie. Zrobił sondę na ulicy - nikt ze świdniczan nie wiedział, o kogo chodzi.

***

Mój brat był tuż za mną, na czele pozostałych. Nagle dostrzegłem dwie, kierujące ogniem artylerii, maszyny wroga, które zbliżały się do nas w bezczelny i prowokacyjny sposób. Krótki gest brata i już wiedzieliśmy, o co chodzi. Lecieliśmy jeden obok drugiego, zwiększając prędkość. Każdy z nas czuł pewność przewagi nad wrogiem. To cudowna rzecz wiedzieć, że można na kimś polegać, ta pewność to podstawa.

***

Norman Davies w „Mikrokosmosie”: „ »Czerwony Baron « pozostaje jedną z legend awiacji. (...) Z osiemdziesięcioma zwycięstwami na koncie, okazał się najbardziej skutecznym i bodaj najsłynniejszym asem lotnictwa w pierwszej wojnie światowej”.

Nic nie zapowiadało takiej kariery. Urodził się we Wrocławiu w znanej, ziemiańskiej rodzinie. Gdy miał kilka lat, rodzice przenieśli się do Świdnicy. Wstąpił do szkoły kadetów, a potem do Królewskiej Akademii Wojskowej. Nauka szła mu niespecjalnie, za to w gimnastyce, strzelectwie i jeździe konnej był doskonały. Podczas I wojny światowej początkowo służył w pułku ułanów, ale miłość do koni szybko zamienił na podniebną pasję i "kawalerię powietrzną".

Pierwszy samodzielny lot zakończył awaryjnym lądowaniem i rozbitym podwoziem. Kilka miesięcy później zdobył tytuł asa, po roku cesarz uhonorował go najwyższym pruskim odznaczeniem "Pour le Merite". Rekord: 21 strąconych samolotów w miesiąc.

"Oddałem honory zabitemu, kładąc kamień na jego grobie" - wspominał pierwszego zestrzelonego Anglika.

Jego eskadra myśliwców z przeciętnej jednostki stała się słynnym latającym cyrkiem Richthofena. Piloci o akrobatycznych umiejętnościach, wśród których prym wiódł Manfred i jego młodszy brat Lothar, strącili 350 wrogich samolotów. Absolutny rekord wśród latających jednostek.